پرورش کودک
از نقطه نظرروانشناسی خانواده در تمدن ما اصولا از یک پدر و مادر و کودک تشکیل میشود.اما دانشمندان اجتماع انواع خانواده ها را در تمدنهای گوناگون متفاوت میدانند که هر کدام از انها از نظر جامعه شناسی دارای روابط خانوادگی و مسائل روانی مربوط به ان را اسلوب مخصوص مورد مطالعه قرار میدهند.
شما هم لابد این سوال بظاهر کم اهمیت را شنیده اید که بطور شوخی میگوید اول مرغ بوجود امده یا تخم مرغ؟ و حالا من از شما میپرسم که اول نوزاد بوجود امده یا مادر ؟
قدر مسلم این است که تا نوزادی وجود نداشته باشد زنی مادر نخواهد شد و بر خلاف انچه که تصور میکنند این تنها نوزادی نیست که چون موجود ضعیفی است که باید مادر از او پرستاری کند بلکه مادر هم بنوبه خود بدلایل جسمی و روانی بوجود کودکش نیاز دارد و این دو مخلوق مکمل یکدیگرند و برای یکدیگر صحت و سلامتی جسم و روان به وجود میاورد.
همبستگی و اتحادی که در طول دوران بارداری بین مادر و جنین بوجود میاید با بدنیا امدن جنین به پایان نمیابد بلکه این علاقه و نزدیکی طبعا شدیدتر و بیشتر پیشرفته تر میشوند و با تمام علاقه ای که طبیعت در وجود مادر نهفته وقت و انرزی خود را صرف نگهداری و محافظت از او میکند. مادر با تمام وجود اماده کمک به فرزند خویش است و مهر و محبت خود را با در اغوش کشیدن و و بوسیدن و گفتن کلمات دلنشین و مهیا کردن غذا برای او بالاخره با ابراز هر گونه فداکاری و از خود گذشتگی نشان میدهد و ثابت میکند.
تغذیه جسمی در این دوره که انواع شیر خشک ها همه جا در دسترس مادران است مشکل و کمبودی فراهم نمیکند بخصوص عقیده دارند این شیر ساخته دست بشر هم تمام مواد لازم و حیاتی را باندازه کافی به بدن نوزاد میرساند.
ولی مسئله اینجاست که کدامیک از این دو شیر برای سلامت جسمی و روانی کودک بهتر است و تحقیقات علمی نشان میدهد که نوشیدن شیر از پستان مادر و بلعیدن این مایع زرد رنگ و ترش مزه تنها وسیله ی تغذیه و رشد کودک نیست بلکه مکیدن این ماده حیاتی از پستان مادر اثرات روانی در وجود کودک دارد که اهمیت ان در سراسر زندگی او غیر قابل انکار است.
فراموش نکنید که کودک میتواند از 18 ماهگی میتواند از اتاق خودش بیرون بیاید توی اشپزخانه برود. چراغ گاز را روشن کنر و در هر گامی برای خودش بوجود اورد.
زمانی که شیر میمکد یا از پستانک شیر مخورد باید بتواند دستها و پاهای خودش را تکان بدهد. و بدن طریق خوشحالی خود را نشان میدهد.تصورش را بکنید که بچه خردسالتان شب هنگام از خواب ارام بیدار شده و از رختخوابش پایین امده و در تاریکی دارد بدنبال شما میگردد او ممگن است در اثر ترس از تنهایی یا تاریکی شب دست به هر کار خطرناکی بزند. پس به نظر میرسد بهتر است که در اتاق را ببندید مهمتر اینست که از همان روزی که بچه تان به راه افتاد باید همه ی خطراتی که ممکن است بر سرراه او پیدا بشوند پیش بینی کنید. وقتی هم برای خرید و هر کاردیگری مدتی از خانه بیرون میروید حتما کلید اتاق بچه تان را به یکی از همسایتان بسپرید تا اگر در غیاب شما صدایی شنید فورا خودش را به اتاق بچه برساند.
کودک میان 8 تا 10 ماهگی شروع میکند به ترسیدن از تنهایی در این مرحله از زندگی کودک کمی وحشی و ناارام میشود.علتش هم این است که کودک حالا دیگر تصویر دقیق پدر و مادر خود را در ذهن خویش دارد یعنی دو نفری که بیش از دیگران از او مراقبت می کنند خوب شناخته و با چهره انها انس گرفته است پس بعید نیست که در این مرحله از زندگی کودک هر وقت که چهره پدر و مادرش را از خود دور دید احساس نتهایی و اضطراب کند یا از دیدن چهره بیگانگان به وحشت دچار شود به همین جهت اگر مجبورید که در ساعاتی از روز یک کودک 8 تا 10 ماه را به پرستاریا مادربزرگ یا همسایه ای بسپارید نخست باید کاری کنید که کودک با چهره ی این اشخاص اشنا شود و در اغوش انها احساس بیگانگی و غربت نکند .
بعدها یعنی از 4 سالگی تا 7 سالگی فرزند شما گرفتار اضطرابها و دلهره های شدیدتری خواهد شد این دلهره ها نتیجه گذر از مرحله کشمکش های درونی و کمپکس اودیپ است .مرحله ای که همه ی انسانها باید پشت سر بگذارند.در این مرحله کودک نسبت به پدر و مادر احساس خشم و خشونت میکند و از این بابت نیز خود را گناه کار میشمارد . پس بهنگام شب در اتاق خود جانوران درنده و دزدها و راهزنان خیالی را در نظر می اورد و خشم خود را به انها منتقل میسازد .در این مرحله بهتر است که فرزند خود را تنها نگذارید.
.jpg)
مشکلاتی که معمولا در خواب بجه ها پیش می اید (مثل خوابهای اشفته و منقطع)بیشتر اوقات انعکاسی از دلهره و اضطراب درونی کودک است.در این مورد کیفیت و چگونگی رابطه عاطفی میان مادر و فرزند خیلی اهمیت دارد.اگر کودک از طرف مادر محبت کافی ندیده باشد این اضطراب درونی بیشتر خواهد شد.برعکس اگر کودک از نظر کمی و کیفی بقدر کافی از محبت مادر سیراب شده باشد چنان اعتمادی به خویشتن خواهد داشت که شخصا با این اضطراب درونی مبارزه خواهد کرد.بی شک کودکی که دچارکمبود محبت است و کودک دیگری که بقدر کافی از پدر و مادر محبت کافی دیده است تنهایی و و دوری از پدر و مادر را به یکسان احساس نمیکنند.
یک علت دیگر برای اشفتگی خواب فرزند شما ممکن این باشد که او در طی روز نتوانسته است بقدر کافی انرژی ی درونی و نهفته خود را مصرف کند.مثلا وقتی که کودک از پستان مادر دهد و مقداری هم از انرژی درونی خود را مصرف کند در این صورت انرژی برای سلامت کودک و ارامش خواب او ضروری است.
وقتی که کودکی نه ماهه را ساعتها روی تخت خوابش میگذارید یا توی کالسکه اش باز هم مقداری انرژی اضافی در بدن او ذخیره میشود که انرا بهنگام خواب ازاد خواهد کرد.یعنی بجای اینکه ارام بخوابد مدام دست و پا خواهد زد و خواب اشفته ای خواهد داشت.
در حوالی 15-17 ماهگی هم اگر مادر درمورد اموزش پاکی و تمیزی و کنترل ادرار خیلی سخت گیر باشدکودک از ترس اینکه مبادا رخت خواب خود را خیس کند و مادر سختگیرش را برنجاند خواب راحت به چشمانش نخواهد رفت یا وقتی هم خوابید زود زود بیدار خواهد شد پس در این مورد نیز نباید زیاد سختگیری کنیم.
.jpg)
انچه بسیار مهم است اینست که بچه نسبت به پدر و مادر و اطرافیانش اعتماد پیدا کند و اعتماد را هم خود شما باید به وجود بیاورید.اگر بچه تان حتی یکبار احساس کند که به او دروغ گفته اید دیگر هرگز به شما اعتماد نخواهد کرد .وقتی این اعتماد ایجاد شد پدر و مادر خیلی زود و صریح باید به فرزندانشان تفهیم کنند که پاپا وماما همیشه نمیتواند در کنار انها باقی بمانند و گاهی برای کارکردن دیدن ئوستان رفتن به رستوران یا سینما و تئاتر باید گاهی از منزل بیرون بروند و بچه ها نیز همیشه نمیتوانند و نباید دنبال پاپا و ماما راه بیفتند.همچنین در همان سن و سال کم باید به بچه ها اموخت که بابا و مامان بزودی نزد انها بازخواهند گشت...وباید مواظب باشید که هرگز دیر نکنید چرا که اعتماد بچه نسبت به شمه از بین میرود.
یک فکر خوب-با یک مداد ساعت رفتن و بازگشتن خودتان را روی ساعت شماره دار علامتگذاری کنید.
اما شما وقتی خواهید توانست از امنیت بچه تان در خانه کاملا مطمئن باشید که او طرز تلفن زدن را یاد بگیرد و در صورت بروز خطر بتواند به دوستان و اشنایان و همسایگان شما تلفن بزند بعضی از بچه ها حتی در 4سالگی هم میتوانند طرز تلفن زدن را بیاموزند و بعضی ها در 6-7سالگی بهر حال همینکه بچه تان اعداد را یاد گرفت طرز تلفن زدن را به او بیاموزید و بگذارید او هر چه زودتر بااین وسیله خیلی مهم اشنا شود و در موارد لزوم و در غیاب شما از دیگران کمک بگیرد.
فروید در این مورد دارای عقیده خاصی است و میگوید در نزد کودک امور جنسی ابتدا از مکیدن پستان مادر اغاز میشود و این اولین مرحله درک لذت اوست که ان را مرحله ابتدایی میگویند و در نظر او هر نوع درک لذت با امور جنسی رابطه دارد پس به اینکه بامر نظافت خود میپردازد حالت انقعالی او را بسوی امور جنسی میکشاند . در 18 ماهگی کودک شروع به بررسی اعضای بدن خود میکند دست و پایش را میشناسد و بعد توجهش به الت تناسلی جلب میشود اما چیزی درک نمیکند.در 3 سالگی کودک پس از اینکه اختلاف بین الت تناسلی را درک میکند سعی میکند نیبت به پدر و مادرش توجه کند و طبعا بعد از درک موضوع حالتی شبیه نفرت یا بدبینی به الت تناسلی جنس مخالف احساس میکند.
بین 6 تا 12 سالگی فروید یک دور ازمایش را در کودک قائل میشود زیرا او اکنون عاقل تر شده و بدون شلوار به حضور پدر یا مادر نمیاید.احساس پاک بودن و تجاوز نکردن این حالت رابرای او پیش میاورد و انچه را که در کودکی احساس کرده از یاد میبرد و تا جایی که ممکن است از تحریک جنسی خودداری میکند .
کودک به مدرسه میرود و هوش و فکر او زیادتر شده اما بعد از 12 سالگی سال مراحل بلوغ برای او اغاز میشود و دچار یک نوع نگرانیهایی جنسی خواهد شد اما این حالت در تمام کودکان یکی نیست بعضی از کودکان که در محیط ناسالم خانوادگی بزرگ شده و پدر و مادرشان جلو انها کارهای ناپسند انجام میدهند یا پدر مادر یکدیگر را میبوسند واکنش ان برای کودک زیادتر است اما در خانواده های ارام و مذهبی احساس جنسی او سرکوب میشود ولی کار بجایی میرسد که حتی از شنیدن یا دیدن عوامل مربوط به ان لذت میبرد و بطور مثال از مشاهده رانهای عریان یک دختر همسال یا از برامدگی سینه های او لذت به او دست میدهد و پس مدتی وارد میدان کارزار جنسی خواهد شد اما تربیت و اموزش درست میتواند این بحرانها را تخفیف بدهد .در افرادی که حالت عصبی دارند این قبیل واکشنها شدیدتر و فراوان تر است.
حسادت احساس و انگیزه ای است در کودکان کم و بیش پیدا میشود.برادر کوچکتر به برادر بزرگتر حسادت میکند برای اینکه او لباسهای قشنگتری دارد و برای او تهیه نکرده اند ممکن است از روی حسادت لباس او را کثیف نکند ولی بطور کلی حسادت ابتدایی از رابطه بین کودک و مادر بوجود میاید مخصوصا در مواردی که پدر و مادر بین دو کودک تفاوتی قائل شوند و به این ترتیب پدر و مادر است که حسادت کودکان را تقویت میکنند.
کودکی که بدنیا میاید برای کودک اول مانند رفیقی است ولی اگر پدر و مادر این کودک محبت کنند برای او تالم خیز است زیرا او میخواهد محبت مادری مال او باشد اما اکنون برای خود رقیبی سرسخت پیدا کرده و از تقسیم این محبت که قسمتی از ان بدیگری انتقال یافته احساس رنج میکند. احساس حسادت با شخصیت افراد وابسته است زیرا او نمیخواهد بپذیرد که دیگری محبتی را که متعلق باو است صاحب شود . در نزد کودکان احساس با نگرانیها و ناراحتیها اشکار میشود و مانند کسی است که مالکیت او مورد تجاوز قرار گرفته و همیشه خود را برای رفع این ناراحتی اماده میکند بنابراین پدر ومادران نباید در حضور او به دیگری محبت زیادی کنند بلکه او را روی زانو خود بنشانند و دیگری را نیز روی زانو دیگر و به هر دو به یک نسبت محبت کنند و اگر بزرگتر باشند برای هر دو یک نوع اسباب بازی تهیه کنند که احساس حسادت نکنند و کاری کنند که این دو کودک با هم رفیق و دوست شوند.حسود کسی ست که در وجود خودش تمرکز یافته و همیشه در نگرانی و اضطراب به سر میبرد او بیش از دیگری خودش را دوست دارد نمیتواند نسبت به اطرافیانش احساس محبت کند و حتی ممکن است از انها متنفر باشد او میترسد که ارزشش را لگدکوب کنند و همیشه بهانه جویی میکند و محبت عمیق دیگران را حمل برظاهرسازی میکند و میخواهد به او عشق بورزند.بنابراین تا کسی از درون خودش خارج نشود قادر نیست از حسادت دست بکشد .وقتی پدر و مادر دخالت کردند و او را از درون خود خارج ساختند و با او حرف زدند کم کم نسبت به برادر و خواهر ش مهربان خواهد شد.
در اموزش و پرورش مطالب گفتنی زیاد است.در قرنهای گذشته اموزش و پرورش کودک بستگی به محیط و طرز تفکر مردم ان زمان تاثیر زیادی در این مسئله داشت .
اما اموزش ورورش امروز صفحه جدیدی در فلسفه پرورش کودک برای ما باز کرده و امروز ما میتوانیم با دستورات کافی و تست های روانشناسی که برای تربیت کودک و سنجش استعداد او در اختیار ما قرار داده کودکی هوشیار برای جامعه ای که در اختیار داریم بسازیم .کودکان امروز پرورش یافتگان تکنیک های امروز هستند.ابتدا اینکه با تست های هوش میتوانیم قدرت هوش و استعداد انرا بدست بیاوریم و بعد از ان اسلوبهای تازه ای در اختیار ما قرار داده اند که کودکی خوب و سالم به اجتماع تحویل دهیم.
این روش های جدید و اموزش برای بالا بردن سطح فکر و استعداد و قوای عقلی و جسمی کودک بسیار سودمند است و در محیط بهتری میتواند پرورش یابند.چنانچه با یک نظر دقیق اطمینان داریم کودکانی که امروز که با این روش تربیت شده اند به مراتب بهتر و با استعداد تر کودکان دنیای قدیم هستند اول اموزش در مرحله اول قرار داردولی باید بدانیم که اموزش تنها برای پرورش اجتماعی کودک کافی بنظر نمی رسد بلکه در اموزش و پرورش جدید بایستی تمام مظاهر زندگی و نیازمندیهای کودک در نظر گرفته شود و به طور کلی می توانیم ان را به سه مرحله یا سه اصل تقسیم کنیم.
اول روابط عاطفی کودک با پدر و مادراست که باید هرپدر و مادر روابط دوستانه ای با کودک خود فراهم سازد بطوری که بعد ها از نظر شما میگذرانیم .پدر و مادر بایستی قدم به قدم احتیاجات کودک را تحت نظر بگیرند پا به پای او راه بروند به او کمک کنند .وقتی که اینطور شد کودک با اعتماد به نفس ویا تصور به اینکه خودش میتواند احتیاجات خود را براورده روی پای خود می ایستد و خودش استعداد خویش را پرورش میدهد .
دوم ازمایشهای لازم که در هر لحظه از زندگی در اثر برخورد با دنیای خارج برای او پیش می اید به این معنی که وقتی چیزی توجه او را جلب کرد باید ان را در اختیارش گذاشت بعد از او مراقبت کرد که این کودک تا چه حدی میتواند از لن استفاده نماید.
سوم برخوردهای زیاد کودک در مدرسه و محیط خارج که باید قدم به قدم جلو برود تا او بتواند با توجه به این اصول زندگی اجتماعی خود را اداره کند .
باید دانست سالهای اولیه کودک که در معرض این ازمایشها قرار گرفته چگونه میگذرد و باید بدانیم مراحل اولیه کودک در زمانی که در خانه در کنار پدر و مادر قرار گرفته مهمتر از دوره های دیگر است زیرا در همین دوران است که زیر بنای زندگی اینده او تامین و ساخته میشود .کودکی که در منزل با کمک پدر و مادر با تمام عوامل خارجی اشنا شد و از انها استفاده کرد استعدادش چنان ورزیده میشود که در مدرسه بهتر میتواند روابط خارج خود را اداره کند.
بنابراین اموزش و پرورش در منزل و مدرسه سازنده اینده کودک است تا بتواند در برابر دشواریهای روز افزون مقاومت نماید او باید چیز فهمیدن و قضاوت کردن در کارهای بزرگ را یاد بگیرد و غرائز و استعدادهای خود را تقویت کند .
مهمترین اصل پیشرفت کودک شخصیت پدر و مادر و معاشرین دوران کودکی او است دانش اموزش و پرورش ویا اگر بهتر بگوییم تکنیکهای فنی اموزش و پرورش باید به قدری استوار و از روی دستورات روانشناسی باشد که کودک را نیرومند میکند . اموزش مسئله ای است که کودک بعد ها با کتاب و درس انرا یاد میگیرد همه پرورش روح و غرائز کودک وابسته به اصول فنی اموزش و پرورش که باید با برنامه گسترده ای فراهم شود .بسیاری از عادتهای ناروا و بیماریهای روانی و اعمال ناپسند جوانان ریشه اش در دوران کودکی و تماسهای انها در مدرسه و اجتماع است .
در اموزشگاههای عملی حرفه ای که کودک با ان سروکار دارد شامل یک سلسله ازمایشات است.در انجا حس ازادی و استقلال کودک را باور میکنند و به او یاد میدهد که خودش بتواند نیازهای خویش را با سعی و کوشش فراهم نماید . کودک منافع خود را میشناسد .فکر و روح او برای فراگیری اماده میشود و مربیان ازموده نیروی خلاقه کودک را بارور و زیر سازی میکنند وبا این ترتیب اگر پیش برود کودک هم به نوبه خود لیاقت خود را نشان میدهد.
